Overweging

Een zomeroverweging in twee delen

Zondagen na Pinksteren

I. De leesroosters die in de Rooms- en Oud-Katholieke kerken op dit moment in gebruik zijn verschillen inhoudelijk niet erg veel van elkaar. De onze is een bewerking (verbetering) van de rooms-katholieke van 1970. Wat echter daarin wel verschilt, is de benaming van de verschillende zondagen. Nu zult u denken: What is in a name? Nou, misschien wel heel wat. Wat is het geval. De zondagen in het "feestloze" gedeelte van het kerkelijk jaar, die tussen Epifanie en Veertigdagentijd en die tussen Pinksteren en de Laatste zondag van het kerkelijk jaar hebben in de RKK de kleurloze optelaanduiding 1e, 2e etc. zondag door het jaar. In de OKK hebben wij er bewust voor gekozen om de zondagen na Epifanie te tellen als 1e, 2e etc. zondag na Epifanie en die na Pinksteren als 1e, 2e etc. na Pinksteren. Die zondagen zijn namelijk helemaal niet kleurloos. Het kerkelijk jaar wil in haar  jaarlijkse ontvouwing iets laten zien van de heilsweg van God in Jezus Christus. Van Advent - de aankondiging van zijn komst in onze wereld - via Kerst, Epifanie, Veertigdagentijd, Pasen en Hemelvaart volgen wij de weg van Jezus. Met Jezus Christus is de grote toekomst van God begonnen, maar zijn Koninkrijk is nog niet aangebroken. De volgelingen van Christus - ja, de wereld - zijn op weg naar dat Koninkrijk. Maar wij gaan op die weg soms wel door zware tijden heen en ons geduld wordt daarbij ook wel eens op de proef gesteld. God laat ons daarbij echter niet alleen, in en door zijn Geest is Hij werkzaam in de Kerk en in de wereld. Die Geest wekt ons op, hitst ons op om verder te kijken dan ons levensgevoel, ons fatalisme, ons pessimisme of optimisme lang, breed, hoog of diep is. Die Geest zal ons net als het volk Israël in oude tijden door de woestijn naar het Beloofde Land brengen, naar de voltooiing van het voleindingsvisioen: het Koninkrijk van God.
Met Pinksteren vieren wij dat God zijn Geest over de volgelingen van Christus uitstort, die Geest geeft ons kracht en moed om onze weg door de woestijn te gaan en om onderweg tekenen van hoop, tekenen van Gods komende Rijk op te richten. De lezingen op de zondagen na Pinksteren laten ons zien wat dat de aanwezigheid van Jezus door Gods Geest voor heil en genezing voor de wereld in de ruimste zin van het woord betekent, zij laten zien dat Hij bij ons is tot aan de voleinding van de wereld. De zondagen na Pinksteren zijn dus helemaal niet kleurloos, geen optelsom, die jaarlijks weerkeert, maar willen ons juist vooruit helpen.
Zonder Pinksteren is er geen toekomst, wij leven in de tijd van Pinksteren, in de tijd van de Geest.

Paracleet - Trooster
een onmisbaar cadeau voor ons en voor de kerk

II. Over die Geest van God, de Heilige Geest, valt veel te zeggen en dat is in de loop van de tijden dan ook gebeurt. Maar belangrijker dan van alles en nog wat over die Geest te zeggen, is die Geest te ontvangen en te beleven. Er is één lied dat onlosmakelijk met het Pinksterfeest is verbonden, die voor generaties christenen  daarbij van grote hulp is geweest. Dat is de beroemde hymne: Veni creator Spiritus - Kom, Schepper, Geest, wees levenskracht. In ons gezangboek komt hij zelfs voor met twee melodieën (363 en 671). Maar niet alleen met Pinksteren ook bij de viering van het vormsel, de huwelijksinzegening en de wijdingen tot het ambt heeft hij een plek. Deze 9e eeuwse - van oorsprong Latijnse - hymne roept blijkbaar iets in ons wakker, roept iets op.
Zoals de meesten van ons wel weten betekent het vertalen van een tekst uit een vreemde taal naar het Nederlands toe, dat daarbij vaak iets van de nuance van bepaalde woorden verloren kan gaan. Bij dit lied is dit ook het geval. In vers 2 wordt de Heilige Geest Trooster genoemd. Dat is de vertaling van de naam die in het Latijnse origineel Paracleet luidt. Dat betekent: de "erbij geroepene", de "te hulp geroepene". Deze naam wordt in het Johannesevangelie (14, 16) aan de Heilige Geest gegeven.
Met Pinksteren vieren we - zou je kunnen zeggen - de voltooiing van Pasen en Hemelvaart. Het heil dat God de Vader door het leven, sterven en verrijzen van de Zoon voor ons heeft opgetast, moet nog worden uitgedeeld. Dat heil moet bij ons áánkomen. Daarvoor wordt de Heilige Geest erbij geroepen, die komt ons te hulp.
Het werk van de Heilige Geest wordt door sommige christenen nog wel eens wat vaag en onduidelijk genoemd. Maar dat is niet waar. De Heilige Geest is heel concreet, Hij brengt het heil van God bij ons, Hij brengt het bij ons thuis.
Daarom is de traditionele vertaling van Paracleet met Trooster bepaald niet slecht te noemen.
Troost betekent tegenwicht. Heel veel dingen in ons persoonlijk leven en ook in het leven van kerk en parochie wegen zo zwaar op ons dat wij daardoor uit ons evenwicht raken.
De Heilige Geest komt ons te hulp en troost ons door het gewicht van Gods beloften.
Tegenover de dood die ons leven op allerlei manieren bedreigt troost de Geest ons met het leven dat Christus ons geeft.
Tegenover de schuld die ons leven op allerlei manieren kan tekenen en in de greep houden getuigt de Geest van Gods vergeving, van de door God geschonken mogelijkheid om opnieuw te beginnen.
De Geest is in alles de gave, die ons God bereidt. Hij is licht in onze nacht, kracht in onze zwakheid, vuur dat onze bange harten weer moed geeft.
Hij is onze raadsman. Hoe vindt een mens in deze wereld waarheid en recht? Het is de Geest die ons daartoe de weg wijst door ons te herinneren aan Jezus Christus, die de Weg, de Waarheid en het Leven is.

Maar de Heilige Geest heeft daarnaast ook een kritische functie. De Heilige Geest stelt de    on-geest, de boze geest aan de kaak. Dat doet de Geest niet alleen in ons persoonlijk leven, maar Hij wil het ook aanwijzen in de kerk en in de grote menselijke samenleving. En hoe doet de Geest dat? Wel, door ons alles te binnen te brengen wat Christus ons heeft gezegd. Jezus heeft veel gezegd, maar alles wat Hij heeft gezegd en gedaan is samen te vatten met de twee woorden die in Johannes 14 een aantal keren worden genoemd: Liefde en Vrede.
Die twee gaven van God bij uitstek hebben wij nodig om te kunnen leven, te kunnen
over-leven.
Die gaven stellen ons ook in staat om een levend lidmaat van het lichaam van Christus, van de kerk te zijn. Die gaven mogen dienstbaar worden gemaakt aan het Koninkrijk van God, ieder op zijn of haar plaats, met zijn of haar talenten. Wij zijn niet allemaal gelijk, wij hebben immers allemaal verschillende achtergronden, levenservaringen, begaafdheden, speciale interesses en noem maar op. Maar de Heilige Geest wil door woord en sacrament ons allen zó aan God èn aan elkaar verbinden, dat het goed en feestelijk wordt.
Ik hoop dat wij ons allen voor dat geschenk van God willen openstellen, dat wij dat als goddelijke genadegave in ons leven als christen en als christelijke geloofsgemeenschap zullen ervaren: werkelijk, iedere morgen opnieuw. Als dat gebeurt, dan zal er wat veranderen, dan zullen wij aan andere mensen het evangelie van liefde en vrede kunnen doorgeven, dan zullen wij bezielde mensen zijn.

Wietse van der Velde, pastoor


Augustinus - 28 augustus
De patroon van onze parochiekerk, de H. Augustinus, heeft de naam heel diepe en fijnzinnige gedachten over God en mens te hebben gesproken en op schrift te hebben gesteld. Gelovigen uit de vele eeuwen na hem hebben zich over zijn teksten gebogen, bijv. op de Augustinuskring die regelmatig in de gemeentezaal van de Delftse parochiekerk wordt gehouden. En ik kan u verzekeren dat wij door ze samen te lezen en daarover te praten heel wat ontdekkingen hebben gedaan die voor ons geloofsleven van belang zijn.
Maar dat Augustinus niet alleen een man van diepe gedachten was, maar ook een gelovige als u en ik laat dit "simpele" gebed voor zieken en mensen in nood - dat ik ergens vond - zien.

Wilt u voor de zieken zorgen, Heer Jezus,
wilt u mensen die moe zijn rust geven,
wilt u mensen die sterven zegenen,
wilt u mensen die lijden troosten,
wilt u mensen die alleen zijn helpen,
wilt u mensen die roekeloos zijn beschermen;
en dat allemaal door uw liefde.

Jacobus - 25 juli
Is Augustinus onze kerkpatroon, onze parochiepatroon is de apostel Jacobus. Midden in de zomer(vakantie) valt zijn feestdag op 25 juli. Omdat die datum dit jaar op een zondag valt, zullen wij zijn feest - misschien dan wel op halve kracht, maar dat hoeft daarom nog niet minder te betekenen - vieren.
Zo eenvoudig als het bovenstaande gebed van de H. Augustinus is, zo gezwollen - althans in onze 21e eeuwse oren en ogen - is het gezang dat een eeuw geleden nog werd gezongen op 25 juli, het feest van de H. Jacobus. Dit gezang was een bewerking van een middeleeuwse sequentie (een gezang voorafgaande aan de evangelielezing op de grote(re) feestdagen). De Latijnse woorden waren in het Nederlands herdicht door dr. Roelof Bennink Janssonius (1817-1872). Deze dichter was in de laatste periode van zijn leven Hervormd predikant in Den Haag en zeer bevriend met Cornelis van Vlooten, de toenmalige pastoor van onze parochiekerk. Janssonius heeft niet alleen een geschiedenis van de Nederlandse Oud-Katholieke Kerk geschreven, maar ook voor de Oud-Katholieke eredienst Latijnse hymnen en gezangen voor in de vespers en de mis in het Nederlands vertaald. Vanaf 1860 begonnen n.l. in een aantal parochies - waaronder de onze - experimenten met het gedeeltelijk zingen van liturgische gezangen in de Nederlandse taal. Een aantal van de gezangen van Janssonius worden - al of niet licht gewijzigd - nog steeds in ons gezangboek gevonden. Hieronder volgen de eerste en de laatste van de tien coupletten voor feestdag van onze parochiepatroon.

Doet, gewijde zangrenkoren,
Thans een nieuwen feesttoon hooren,
't Loflied rijze luid omhoog!
Komt, Jakobus'roem verheven!
O! hoe schittert in zijn leven
Ons de reinste deugd in 't oog.

Na in acht verzen het leven en de marteldood van onze apostel te hebben bezongen, eindigt de dichter met:

Zoo ontvangt, na 't bitterst lijden,
Dan Jacobus op zijn strijden
Van zijn Heer de martelkroon,
Die de kerk tot eer zal strekken,
Tot geloof en trouw moet wekken
En bereidt voor 't hemelsch loon.

Het is begrijpelijk dat deze woorden niet meer in onze vieringen weerklinken. Maar wie weet staat er in onze dagen een dichter op, die een nieuw gezang voor de feestdag dicht.

WvdV, pastoor van de Jacobus en Augustinus parochie