Garrelsorgel en Marcussenorgel

Het Garrels-orgel van de Oud-katholieke kerk in Den Haag

Het orgel van de Oud-katholieke kerk in Den Haag heeft een bewogen geschiedenis. Het werd in 1726 gebouwd door Rudolph Garrels, en is daarmee het oudste orgel van Den Haag. Garrels was afkomstig uit Norden in Noord-Duitsland en leerling van de bekende orgelbouwer Arp Schnitger. Het was na zijn aankomst in Holland het tweede orgel dat hij zelfstandig bouwde, nadat hij in Groningen in het bedrijf van Schnitger ervaring had opgedaan en aan een aantal belangrijke projecten had meegewerkt. Behalve dit orgel bouwde hij orgels in Maasland (1726, verloren gegaan door brand tengevolge van vreugdevuurwerk in 1945), in Maassluis (1732), Purmerend (1739-1742) en Klundert (1750, verloren gegaan door oorlogsgeweld in 1945). Verder deed hij grote reparaties, restauraties en uitbreidingen aan vele belangrijke orgels in Holland.

Vanaf de bouw doorstond het orgel de tand des tijds meer dan anderhalve eeuw heel behoorlijk. De enige wijziging van de dispositie bestond uit de vervanging van een vulstem op het Rugwerk door een Holpijp 8' in 1734 door Garrels zelf. Later was er (gelukkig) geen geld meer voor ingrijpende verbouwingen aan het instrument. Aan het begin van de twintigste eeuw was de muzikale smaak echter dusdanig veranderd dat men niet langer tevreden was met het orgel, dat op dat moment ook in slechte staat verkeerde. Orgelbouwer G. Spit, zelf lid van de Oud-katholieke kerk, schreef aan het kerkbestuur in 1908 dat hij "in onze prachtige kerk en noch wel in de Residentie, eens een prachtig solid orgelgeluid wilde horen".
Het kerkbestuur koos voor de bouw van een nieuw instrument, waarvoor genoemde heer Spit de opdracht kreeg. Het tweeklaviersorgel werd geplaatst in de hoofdwerkkas van Garrels, de rugwerkkas was destijds loos.
Het pijpwerk van het oude orgel van Garrels werd in twee delen verkocht: het Hoofdwerk ging naar de Kleine kerk van Vollenhove (O) en het Rugwerk naar de Nederlandse Protestantenbond in Zeist.

Het kerkje van Vollenhove werd in 1976 vanwege afnemend kerkbezoek gesloten. Al eerder waren er binnen de Haagse parochie stemmen opgegaan om het Garrels-orgel te reconstrueren. Met een renteloze lening kon de Oud-katholieke parochie in 1981 tot aankoop van het orgel uit Vollenhove overgaan. Daarna werd op initiatief van het kerkbestuur de Stichting Reconstructie Garrels-orgel in het leven geroepen (1985), waarin ook adviseurs Klaas Bolt en Hans van Nieuwkoop participeerden. Door de genereuze medewerking van de Zeister gemeente kon al het nogbestaande pijpwerk van Garrels met de beide windladen worden bijeengebracht in Den Haag. De reconstructie werd verricht door de firma Flentrop. Een aantal registers moest nieuw worden gemaakt. Zo zijn de frontpijpen allemaal nieuw gemaakt naar de oude maten van Garrels. Ook de klaviatuur, mechanieken en windvoorziening waren niet meer aanwezig. De klaviatuur werd nagemaakt naar het enige nog bestaande voorbeeld van Garrels, dat van de jacobikerk in Utrecht. In januari 1994 vond de kerkelijke inwijding van het orgel plaats.

Druk hier om het orgel te horen. (Joh. Gottfried Walther (1684-1748), Concerto del Sigr. Tomaso Albinoni, Allegro)

Dispositie

Hoofdwerk

Prestant 8' (Garrels-Flentrop)
Bordon 16' (Garrels-Flentrop)
Holpijp 8' (Garrels)
Octaaf 4' (Garrels)
Quintfluijt 3' (Garrels)
Fluijt 4' (Garrels)
Octaaf 2' (Garrels)
Mistuur 4-6 st. (Garrels-Flentrop)
Cornet 4 st. (Garrels)
Trompet 8' (Garrels)

Speelhulpen
Manuaalkoppel
Tremulant

Rugwerk

Prestant 4' (Garrels-Flentrop)
Quintadena 8' (Garrels-Flentrop)
Roerfluijt 4' (Garrels)
Ocataaf 2' (Garrels)
Holpijp 8' (Garrels)
Sexquialter 2 st. (Garrels)
Dulciaan 8' (Flentrop)

Pedaal (aangehangen)
Subbas 16' (Flentrop 1995)

Temperatuur: Kirnberger III
Toonhoogte a1 = 415 Hz
Winddruk 74 mm

Naast ons bijzondere Garrelsorgel hebben we sinds kort ook de beschikking over een Marcussen koororgel. In het uitgebreide artikel over dit instrument vindt u meer informatie.
 

 Website van de Parochie van de H.H. Jacobus en Augustinus Den Haag | Site design: Sync. Creatieve Producties, Hilversum